VĂN BẢN VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC

*
*
*

Bạn đang xem: Văn bản văn tế nghĩa sĩ cần giuộc

*
*
*

Xem thêm:

*
*
*

*


Nắm được mọi nét chính về cuộc đời, nghị lực, nhân bí quyết và quý hiếm thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu. Cảm giác được vẻ đẹp bi ai của tượng phật đài nông dân nghĩa sĩ độc nhất vô nhị trong lịch sử dân tộc văn học tập trung đại và tiếng kh U yêu quý của Nguyễn Đình Chiểu cho 1 thời kì “khổ nhục mà lại Vĩ đại” của dân tộc. Hiểu phần đông nét cơ bản về thể văn tế và thấy được giá trị nghệ thuật đặc sắc của bài bác văn tế.PHÂN MộT: Tắc GIẳ1- CU00 Đữ> Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888) tự là dạn dĩ Trạch, hiệu Trọng Phủ, hối Trai(1),ình tại quê xóm Tân Thới, huyện Bình D ỉnh Gia Định (nay trực thuộc Thànhphố hồ nước Chí Minh). Ông xuất thân trong mái ấm gia đình nhà nho, cha là Nguyễn Đình Huy, bạn Thừa Thiên (nay là quá Thiên – Huế), vào Gia Định làm thư lại trên dinh Tổng trấn Lê Văn Duyệt. Ở đây, Ông đem bà Trương Thị Thiệt làm bà xã thứ, hình thành Nguyễn Đình Chiểu. Năm 1843, Nguyễn Đình Chiểu đỗ tú tài tại trường thi Gia Định. Năm 1846, ông ra Huế học, sẵn sàng thi tiếp tại quê cha, mà lại lúc sắp vào ngôi trường thi thì nhận ra tin người mẹ mất, đề nghị bỏ thi trở về Nam chịu đựng tang (1849). Dọc đường về, Nguyễn Đình Chiểu bị đau nhức mắt nặng nề rồi bị mù. Không tắt thở phục trước định mệnh oan nghiệt, Nguyễn Đình Chiểu về Gia Định mở trường dạy dỗ học, bốc dung dịch chữa dịch cho dân, với tiếng thơ Đồ Chiểu cũng bắt đầu vang khắp miền Lục tỉnh.- (1) hối Trai : chiếc phòng tối. Sau khoản thời gian bị mù, Nguyễn Đình Chiểu Nguyễn Đình Chiểu bắt đầu lấy tên hiệu này.56 lúc giặc Pháp tấn công vào Gia Định (1859), tín đồ trí thức yêu thương nước Nguyễn Đình Chiểu đã tại vị trên con đường đầu của cuộc binh đao chống nước ngoài xâm, cùng những lãnh tụ nghĩa binh bàn mưu tính kế tấn công giặc với sáng tác những vần thơ cháy rộp căm hờn, sôi Ý chí chiến đấu. Phái nam Kì mất, ông sinh sống lại bố Tri (Bến Tre). Thực dân Pháp tìm kiếm mọi phương pháp dụ dỗ, sở hữu chuộc, tuy nhiên ông khảng khái không đồng ý tất cả, giữ lại trọn tấm lòng thuỷ chung son sắt với nước cùng với dân cho đến hơi thở cuối cùng.II – Sự NGHIÊPTHỨWẫN 1. Hồ hết tác phẩm chínhNguyễn Đình Chiểu là trong những nhà thơ đầu tiên ở phái mạnh Kì sáng tác đa số bằng chữ Nôm. Cuộc đời sáng tác của ông chia thành hai giai đoạn, trước và sau khi thực dân Pháp xâm lược. Ở giai đoạn đầu, ông viết nhị truyện thơ dài: Truyện Lục Vân Tiên và Dương từ – Hà Mậu, đều nhằm mục đích mục đích lan truyền đạo lí có tác dụng người. Đến tiến trình sau, thơ văn Nguyễn Đình Chiểu là lá cờ đầu của văn thơ yêu nước phòng Pháp nửa cuối chũm kỉ XIX với gần như tác phẩm xuất dung nhan về cả nội dung bốn tưởng, tình cảm và thẩm mỹ và nghệ thuật như Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ nên Giuộc, Văn tế Trương Định, Thơ điếu Trương Định, Thơ điếu Phan Tòng, Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh, Ngư Tiềuy thuật vấn đáp (còn gọi là Ngư Tiều vấn đáp nho y diễn ca, một truyện thơ dài). Bởi ngòi bút, Nguyễn Đình Chiểu đã suốt đời chiến đấu không căng thẳng cho đạo đức, bao gồm nghĩa, cho tự do tự vị của dân tộc: Chở bao nhiêu đạo thuyền ko khẳm, Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.(Dương trường đoản cú – Hà Mậu) 2. Câu chữ thơ văn – Lí tưởng đạo đức, nhân nghĩa: Nguyễn Đình Chiểu viết Truyện Lục Vân Tiên nhằm mục đích mục đích truyền dạy những bài học về đạo làm tín đồ chân chính. Đạo lí làm fan của Nguyễn Đình Chiểu mang tinh thần nhân nghĩa của đạo Nho, tuy nhiên lại hết sức đậm đà tính dân chúng và truyền thống lâu đời dân tộc. Hồ hết mẫu người lí ởng trong thành phầm là phần đông gười sinh sống hậu, thuỷ chung, biết gìn giữ gìn nhân bí quyết thẳng ngay, cao cả, dám chống chọi và bao gồm đủ sức khỏe để thắng lợi những gia thế bạo tàn, cứu giúp nhân độ thế: “Tôi xin ra sức hero – Cứu bạn cho ngoài lao đao buổi này”. – Lòng yêu thương nước, yêu thương dân: khi cuộc chiế L- –1 ܢܝ- ܠܭܰ ủa thực dân Pháp nổ ra, tù đọng -a- – – – g d t 王i là lòng yêuA-l- Arl: A- – -a- -a: 1_ ܢ ܦ ܓܒ* ochiến đấu giữ lại nước buổiấy. Thơ văn yêu thương nước chống Pháp của Nguyễn Đình Chiểuo57ܐ -L – ܐ- ܠ – -A. All llll-l lial l 1- ܕ -1 : -L va y s-i ticứu nước của quần chúng ta, mặt khác nhiệt liệt biểu dương những nhân vật nghĩa sĩ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ܫ- – ܫ ܦ ܦ ܫ – ܫ – ܐܒđã chiến đấu, hi sinh bởi Tổ quốc. Ông onhân dân (Chạy giặc, Văn tếng} ận vong Lục tỉnh), ông lên án những kẻ chuẩn bị – a A -l. — a 1- ܂dAdi Jhình tAir ra Tây. Ông ngợi Trương 茎 ܐ Lܬ ܢܝ ܢ – Lܬܝ ܓܝ ܢܝܓܝ ܢܚܫܥܝܬܝܝ ܥܝ ܬܥܝܧܝ ܂ܢ ܢĐịnh, Phan Tòng of -o o gVì đại nghĩ ܠܫܬ ܢܝ ܬta’ l- 1زمرہ la -la. Li lA. 1- 26 1 ܫܓܬܚ- ܓ݁ܝ ܝܬܝ-A – a l:A- 4A. Aot o o — – ܐܫ ܬܝܢܝ ܕܐܒ ܥL- Jܫ ܫܝܢܝ ܥL- L-=حد — – – –L-=گھ tiền”); theo bụng dân đề nghị chịu tướng mạo quân phù”, cáng đáng một vai khổn ngoại”” (Văn tế — a– a a —. Illasuốt đời cui tếch làm ăn, do mến nghĩa làm quân chiêu mộ, tấn công giặc cùng với ý chí: “Thà hác nhưng mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng Vinh… Thác nhưng mà trả sơn hà rồi nợ,- – – གལ། ། ། །ཁ་ཁ། ཁ… gđề l ” ghĩ ần Giuộc) tức thì ܪܵ- ܢܚܬܥܝ ܓLܥ- ܊ ویر A – — – ے thất bại, dân tộ – gb — ܵ – – K Nhân Sư, bạn thầy thuốc giỏi trong NgưTiềuy t} ấn đáp, dẫu ko thể làm gì để cú s-L – Lala. All a a le. ܠ ܢ ܕ al …همه — – – ماه دیده محمد. همه گور – 1- L ہے۔ –طا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ -L-۔۔۔۔۔۔ گدcao cả: “Dù đui cơ mà giữ đạo nhà Còn hon tất cả mắt ông phụ thân không thờ”. 3. Thẩm mỹ và nghệ thuật thơ vănVề nghệ thuật, thơ văn Nguyễn Đình Chiểu có nhiều đóng góp quan tiền trọng, độc nhất vô nhị là văn học trữ tình đạo đức. Vẻ rất đẹp của thơ văn ông không phát lộ bùng cháy ở hiệ tượng mà tiềm tàng trong tầng sâu của cảm xúc, suy ngẫm. Văn pháp trữ tình khởi nguồn từ cõi vai trung phong trong sáng, nhiệt độ thành, đầy tình thương thương bé người ở trong phòng thơ, bao giờ cũng nồng đậm hơi thở cuộc sống, từ bỏ nó đã tạo nên sức rung hễ mãnh liệt sâu xa. Đặc biệt, thơ văn Nguyễn Đình Chiểu còn khôn xiết đậm đà sắc thái nam Bộ. Mọi người dân phái nam Bộ đều sở hữu thể phát hiện mình ở các nhân đồ vật của ông, từ lời ăn uống tiếng nói mộc mạc, bình thường đến trung ương hồn nồng nhiệt, hóa học phác, phương pháp cư xử khoáng đạt, hồn nhiên. Lối thơ chủ yếu về kể trong những truyện của ông cũng mang color diễn xướng rất thông dụng trong văn học dân gian nam Bộ.Đó là đều yếu tố cơ bản tạo yêu cầu giá trị thẩm mĩ đặc sắc của thơ văn Nguyễn Đình Chiểu. Truyện Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ nên Giuộc,… xứng danh là những tác phẩm xuất dung nhan của văn học nước ta cuối thời trung đại.M * 。 பட ே – – – – -a- – – (2) tướng quân phù:ấn tín của tướng tá lĩnh. 3) Кhб. 1ܐܫܬܥܝ ܬ ܡܬܝܗ- ܬܥܬ܀ 7 ܗܝܕܘܗܝ ܓ( o— — o b58Đã rộng một cố kỉnh kỉ trôi qua, giờ đồng hồ thơ Đồ Chiểu vẫn ngân vang thân cuộc đời. Tăm tiếng nhà al gN — e gbå ghệ d ܐ cách cao đẹp với những hiến đâng lớn lao của ông đến văn học nước nhà.HƯỨNG DẫN học BằI 1. Nêu phần lớn nét chủ yếu về cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu. Anh (chị) cảm nhận sâu sắc điều gì qua cuộc sống nhà thơ? 2. Tìm hiểu giá trị thơ văn Nguyễn Đình Chiểu: -Dựa vào đông đảo đoạn trích vẫn học về Truyện Lục Vân Tiên (ở lớp 9 và lớp 11), hãy cho thấy thêm lí tưởng đạo đức của Nguyễn Đình Chiểu được xây dựng đa số trên đại lý tình cảm nào. – ngôn từ trữ tình yê Nguyễn Đình Chiểu ?Tác độ — – – – – – ܢ موg thực dâ Pháp مهم ..كمهم معهم. ဂုံး گر o -ܖ đương thời ? – theo anh (chị), dung nhan thái phái mạnh Bộ khác biệt của thơ văn Nguyễn Đình Chiểu biểu lộ ở các điểm như thế nào ?3”. Với những kiến thức đã học tập về phố nguyễn trãi và Nguyễn Đình Chiểu, anh (chị) cảm thấy được điều gì gần gũi về tứ tưởng nhân nghĩa giữa hai nhà thơ này ? Hãy trình bày ý loài kiến của mình.GHI NHỞCuộc đời Nguyễn Đình Chiếu là 1 trong tấm gương vào sáng, cao rất đẹp về nhân cách, nghị lực cùng ý chí, về lòng yêu thương nước, yêu quý dân và thể hiện thái độ kiên trung, bất khuất trước kẻ thù. Thơ văn ông là 1 bài ca đạo đức, nhân nghĩa, là tiếng nói yêu nước cất lên từ cuộc chiến đấu chống quân xâm lược, là thành tựu thẩm mỹ và nghệ thuật Xuất sắc có đậm sắc thái phái mạnh Bộ.LUYÊN TậP địa thế căn cứ vào những kỹ năng đã học tập về Nguyễn Đình Chiểu và những tác phẩm của fly —— à – Lܧ – ܧ ܢ:- L- –“) — — L- ܫ ܥL- –ܢܖ” Diệu: “Cái ưuñino to ái so với người lao động, sự kính mến bọn họ là một đặc điểm của trọng điểm hồn Đồ Chiểu”(1) ?fly the J- r—– rs– – e. — ras— li volu al– — so. 1جریر۔۔۔۔nghệ thuật, NXB công nghệ Xã hội, Hà Nội, 1973.PHÂN HAI: TÁc PHẩMTIÊU DẫNVăn tế nghĩa sĩ đề nghị Giuộclà bài bác văn Nguyễn Đình Chiểu viết theo yêu ước của Đỗ Quang, tuần che Gia Định, để tế đều nghĩa sĩ vẫn hi sinh trong trận tập kích đồn quân Pháp ở yêu cầu Giuộc đêm 16–12–1861. Nghĩa quân giết mổ được tên quan hai Pháp và một trong những lính nằm trong địa, thống trị đồn nhì ngày rồi bị phản công và thất bại. Nghĩa quân hi sinh khoảng 20 người. Vào bối cảnh trận đánh đấu không cân sức phần nhiều ngày đầu chống Pháp, khi toàn dân tộc bản địa đang quyết một lòng thà bị tiêu diệt vinh còn rộng sống nhục, sự hi sinh bởi vì đại nghĩa này quả tất cả sức khích lệ và khích lệto lớn. Vị thế, bài xích văn ngay mau lẹ được ca ngợi khắp địa điểm trong nước, làm cho xúc rượu cồn lòng người. Có thể nói lần đầu tiên trong văn học dân tộc, tín đồ nông dân nghĩa sĩ chống ngoại xâm đã có được dựng một bức tượng phật đài thẩm mỹ và nghệ thuật bất tử.Văn tế là một loại văn thường gắn với phong tục tang lễ, nhằm mục đích bày tỏ lòng tiếc thương so với người sẽ mất. Văn tế thông thường sẽ có hai ngôn từ cơ bản: đề cập lại cuộc đời, công đức, phẩm hạnh của người đã qua đời và bày tỏ nỗi nhức thương của fan sống trong tiếng phút vĩnh biệt. Âm hưởng phổ biến của bài văn tế là bi thương, tuy vậy sắc thái biểu cảm ngơi nghỉ mỗi bài có thể khác nhau. Có bài chỉ thuần tuý là một tiếng khóc (Văn tế Trương Quỳnh Như của Phạm Thái) nhưng cũng có thể có bài mang tính chất sử thi ai oán (Vân tế nghĩa sĩ đề nghị Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu, Văn tế Phan Châu Trinh của Phan Bội Châu). Đặc biệt, có khi văn tế còn được viết trong số những hoàn cảnh khác, nhằm mục tiêu mục đích không giống (ví dụ Tú Xương làm Văn tếsống bà xã với giọng hài hước, dí dỏm, hay những nhà văn biện pháp mạng sau này rất có thể làm văn tế đàn thực dân, đế quốc để đả kích, châm biếm). Văn tế hoàn toàn có thể được viết theo nhiều thể: văn xuôi, thơ lục bát, tuy nhiên thất lục bát, phú,… (Bài văn tế này viết theo thể phú Đường luật, tất cả vần, bao gồm đối). Giọng điệu văn tế nói tầm thường là lâm li, thống thiết, thực hiện nhiều thán trường đoản cú và hầu như từ ngữ, hình ảnh có cực hiếm biểu cảm mạnh. Bố cục tổng quan của bài văn tế thông thường sẽ có bốn đoạn: đoạn mở màn (lung khởi) luận tầm thường về lẽ sống chết, thường xuyên khởi xướng bằng những tự Thương ôi! Hỡi ôi!; đoạn thứ hai (thích thực) nhắc công đức, phẩm hạnh, cuộc sống của bạn đã khuất, thường bước đầu bằng nhiều từ lưu giữ linh xưa; đoạn thứ tía (ai văn) tạo nên niềm yêu mến tiếc đối với người sẽ chết; đoạn thứ tứ (kết) tỏ bày lòng tiếc thương cùng lời nguyện cầu của fan đứng tế.WẫN BÁN Hỡi ôi! Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ.Mười năm công đổ vỡ ruộng, không ắt còn danh phất như phao ; một trận nghĩa tấn công Tây, tuy là mất giờ vang như mõ”.(1) Nghĩa sĩ: người có chí khí, không quản ngại hi sinh vì việc nghĩa như cứu vãn người, cứu vớt nước. Yêu cầu Giuộc: nay trực thuộc tỉnh Long An.(2) Cả câu này ý nói:Mười năm làm ruộng, chưa cứng cáp đã được ai biết đến tên tuổi; một trận nghĩa tiến công Tây, mặc dù hi sinh cơ mà tiếng thơm còn mãi.60Nhớ linh (1}xưa : Cui chim cút làm ăn; toan lo nghèo khó”. Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung”; chỉ biết ruộng trâu, sống trong buôn bản bộ4. Câu hỏi cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn thân quen làm; tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó. Giờ phong hạc” phập phồng hơn mươi tháng, trông tin quan liêu như trời hạn trông mưa; mùi hương tỉnh chiên”) vấy vá” đã cha năm, ghét thói mọi” như nhà nông ghét cỏ. Bữa thấy bòng bong” bịt trắng lốp, mong mỏi tới ăn uống gan; ngày xem ống khói chạy black sì, ao ước ra cắn cổ. Một mối xa thư00 đồ gia dụng sộ, há đểai chém rắn đuổi hươu”}}}; hai vầng nhật nguyệt chói loà, đâu dung bè đảng treo dê bán chó. Nào đợiai đòiai bắt, phen này xin ra mức độ đoạn kình(12); chẳng thèm trốn ngược trốn xuôi, chuyến này dốc ra tay bộ hổ (13).(1) Linh: linh hồn; tại chỗ này chỉ fan đã chết. (2) Cui tếch (côi cút): bơ vơ, không vị trí nương tựa. Cả câu ý nói âm thầm, lặng lẽ âm thầm làm nạp năng lượng mà vẫn n(3) ngôi trường nhung: chỗ tập trận, luyện võ.(4) xã bộ: chỉ làng mạc xóm, có bạn dạng chép là thôn hộ(5) Phong hạc: đem ở LLS SA A SqS qqSS L ST q qqq LL LLL SLLSSS SSAS ASSAA Sqqqqq Sqqq S A SqqS S qq L S q S SLS S Sq ASqS hỉ sư hồi hôn lo lắnơ ܫ ܚ — ܫ ܚ – ܐܦ ܚܠܐ ܀ – – ܫܝܠܐ ܚ ܢܝ ܚ ܢܝ ܬ ܢl L ܫܥܬܐ – ܚܬܐ. O – – – – – -o này chỉ có nghĩa là tin đối thủ đến.(6) Miu i ri ri i ri h hôi, tại chỗ này chỉ thực dân Pháp(7) vấy vá: làm nhơ bẩn bẩn, dây dính bậy bạ.(8). Th hực dân Pháp)(9) Bòng bong: vải đậy nắng, vi buồm trên boong tàu.1. () Xa டட . . . Xa đồng quỹ, thư đồng văn ghī o độ dài, sách viết cùng một lối chữ), ý chỉ một non sông độc lập, gồm chủ quyền– – – – – – Tổ) chém rắn, dựng cờ nghĩa, phá hủy nhà Tần — – Te 1 frá uvá mãng cầu 1. اگر ۔۔4ر ۔۔ کرس۔۔۔۔۔4ے..!! * – — — ܦ – – – – – ato – – – – – — it –lăng ư !2) — — ܬܐ Lܝ . ܬܰܘܗܝ ܐܬܝܥܝ-1 ܓ1ܓܝܬܝ – La(13). Bộ hổ:bắt hổ. Đoạn kình, cỗ hổ:ý thổ lộ sức hủy hoại giặc.61Khá yêu thương thay! Vốn chẳng đề nghị quân cơ quân vệ0), theo dòng?) ở lính diễn binho); chẳng qua là dân ấp dân lân, thích nghĩa có tác dụng quân chiêu mộ“”. Mười tám ban võ nghệ, nào đợi tập rèn; chín chục trận binh thư, không hóng bày bố. Ko kể cật”5) gồm một manh áo vải, nào đợi mang bao tấu”6), bầu ngòi”; trong tay cầm cố một ngọn khoảng vôngo), bỏ ra nài mua dao tu(9), nón gõ (10). Hoả mai(}}) đánh bằng rơm nhỏ cúi (12), cũng đốt xong nhà dạy dỗ đạo kia; gươm đeo dùng bằng lưỡi dao phay, cũng chém rớt đầu quan nhị nọ. Chi nhọc quan quản lí gióng trống kì trống giục, sút rào lướt tới, coi giặc cũng tương tự không; nào sợ thằng Tây bắn đạn bé dại đạnto, xô củ g vào, liều mình nh chẳng có. Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tào) maní04) hồn kinh; lũ hè trước, lũ(15}ó sau, trối kệ tàu sắt16 tàu đồng súng nổ. Óli ! hồ hết lăm lòng nghĩa thọ dùng; đâu biết xác phàm” gấp bỏ.(1) Cơ, Lệ: những loại đơn vị quân nhóm thời phong kiến. (2) Theo dòng: theo cái dõi phụ thân ông. (3) Diễn binh: rèn luyện việc binh.ị mời • tế bào • mong tìmà • cơ hội nàu đang dựng cờ nghĩa, chỉ gh ân tấn công Pháp. Nl từ bỏ nguyện tham gia nghĩa quân. (5). Cậf:lưng. (6). Bao tẩu: bao đựng dao, mã tấu. (7) bầu ngòi: bao đựng dung dịch đạn, ngòi nổ.(8) Tå ột, khôn xiết cứng, rứa cho vũ khí.(9) D. Một số loại dao lưỡi dài, sắc bén, o lưng, dùng để làm đốn cây, giết mổ giặc. (10) Nón gõ: nón đội của bộ đội ngày xưa. (11). Hoả mai: mỗi nhóm lửa, đồ làm bởi vật tinh tế bắt lửa; thường dùng để làm châm ngòi nổ mang lại một một số loại súng cổ (súng hoả mai). (12) R – – ܓ — — ܒ — — ܒ ܢܝ (13) Ma tid) (nh ếng Ma-lai-xi-a: }:lính cảnh sá (14) phi ܠ܂ l. – . L. L tuli líp pi la A. (15) Bọn, lũ: chỉ những người, không tồn tại ý khinh thị. (16). Có phiên bản chép là tàu thiếc. (17). Xác phàm: xác của con tín đồ trần tục.a- – – – – ..- – – – – – – A – Lolai II- eli rMột chắc chắn sa trường rằng chữ hạnh”), nào xuất xắc da chiến mã bọc thâyo”; trăm năm địa ngục ấy chữ quy(3), nào chờ gươm hùm treo mộto). Đoái sông yêu cầu Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng; chú ý chợ ngôi trường Bình 5), già trẻ hai hàng luỵ nhỏ. Chẳng bắt buộc án giật án gian đày tới, nhưng mà vi binh tấn công giặc mang lại cam tâm; vốn không giữ thành duy trì luỹ quăng quật đi, mà hiệu lực hiện hành theo quân mang đến đáng số(6). Tuy vậy nghĩ rằng: Tấc khu đất ngọn rau ơn chúa, tài bồi” cho tổ quốc ta; chén cơm manh áo ngơi nghỉ đời, mắc mớ đưa ra ông thân phụ nó. Vày ai khiến cho quan quân nặng nề nhọc, ăn tuyết nằm sương; vị ai xui đồn luỹ rã tành, vẹo vọ mưa bửa gió. Sống làm chi theo quân tả đạo’o), quăng vùa hương”, xô bàn độc”), thấy lại thêm buồn; sống có tác dụng chỉ ở quân nhân mã tà, phân tách rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ. Thà thác nhưng mà đặng câu địch khái(11), về theo tổ phụ(12) cũng Vinh; rộng còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man diff3) khôn xiết khổ.(1) Hạnh: may mắn.-gặp may mắn, ngờ đâu đã yêu cầu hi sinh. O(3) Quy: về ghĩa là — Ti- iết lí đạo Phật, sống là gửi, thác là ễ (sinh kí, tử quy)(4) Gươm hùm treo mộ: theo tích cổ Trung Quốc, một nghĩa sĩ thời Chiến quốc khi bị tiêu diệt đã dặn la-l ܓ ܥܝܢܝ ܫܝ ±aܝ ܓܩas(5) Chợ ngôi trường Bình: thuộc nên Giuộc.(6) Vĩ binh: có tác dụng lính. Hiệu lực: tại chỗ này hiểu là rất là l ả câu ý ẳng buộc phải vì mắc tộ4. 12.- 1.1. A. 1 a.(7) Tài bồi: vun đắp, vun trồng. Cả câu ý nói: Tấc đất, ngọn rau phần đa là ơn vua (bao đời) vun đắp cho quốc gia ta; đĩa cơm manh áo của ta, mắc mớ gì mang đến ông phụ thân chúng nó (mà bọn chúng nó cướp đi).(8) Tả đạo: chỉ đạo Thiên Chúa, nói ܫܶ ܦܝ ܕܝ ܘܝܥ ܢ¬± ܐ ܫ ܢܝ ܢ ܕ — ܕ — ܕ ܢ lược Việt Nam, thực dân tle 4ھ ۔۔۔ 4۔ -۔ھ lơi dung đạo Thiên Chúalar atܢܝ ܥ – ܦ ܢL ܚܐܫ ܐܝ ܧ 6 phân chia A =ls & \ +&\ + – – –۔۔ – A l – A phải đã nhà trương bài xích da၀ Thiên Chúa. (9) Vùa hương: bình l — 1-۔ھ– (10). Bàn độc: bàn thờ, (11). Địch khái: tỉnh giấc thần, ý chí phòng kẻ thù. (12) Tổ phụ: ông nội, tại chỗ này chỉ ông cha nói chung. (13). Man di: chỉ thực dân Pháp.Ôi thôi thôi!Chùa Tông Thạnh(} năm canh ưngo) đóng góp lạnh, tấm lòng son gửi lại trơn trăng rằm; đồn Lang Sao) một xung khắc đặng trả hờn, tủi phận bội nghĩa trôi theo dòng nước đổ4Đau đớn bấy!Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nề thay! vk yếu chạy kiếm tìm chồng, cơn láng xế dật dờ5) trước ngõ.Ôi!Một trận sương tan, ngàn năm huyết rỡ6). Binh tướng mạo nó hãy đóng góp sông Bến Nghé, ai làm nên bốn phía mây đen; ông phụ thân ta còn ở khu đất Đồng Nai, ai cứu vớt đặng một phường con đỏ”. Thác cơ mà trả quốc gia rồi nợ8), danh thơm đồn sáu tỉnh giấc chúngo) phần lớn khen; thác mà lại ưng” đình miếu nhằm thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai ai cũng mộ. Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, vong hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia; sinh sống thờ vua, thác cũng thờ vua, lời dụ(}}) dạy vẫn rành rành, một chữ nóng (12) đủ đền rồng công đó. Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thương vì chưng hai chữ thiên dân; cây mùi hương nghĩa sĩ thắp thêm thơm, cám do một câu vương vãi thổ03). Hỡi ôi thương thay! . Tất cả linh xin hưởng. SS (Theo Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, NXB Văn học tập Giải phóng, TP. Hồ nước Chí Minh, 1976) (1) miếu Tông Thạnh ản chép là Tôn Thạnh, cơ ܀ – L- … — ܼܧ — ܫܶ¬ܐ ܚܫ¬ ± . đã áp dụng làm căn cứ chống giặc. (2) Ung: phải, chịu. ) Đồn L tillang-x Giuộc. (4) Tüi – — z = –rñno – hrn ru1t luui – hori 子 ۔۔۔۔۔۔۔۔ o o(3 o gsa:gọi tắt từ p binh Pháp đóng ở bên kia chợ phải JAG J. A – — (5) Dậ ý nói l . – (6) máu rỡ: khét tiếng rạng rỡ. (7) con đỏ: đứa trẻ con ịnh ròn đñ hỏn